Bij eene op heden gehoudene marken vergadering is door de heer erfmarkenrichter aan de presente leden voorgelegd het door deswegens benoemde commissie uitgebragt ontwerp voor de markt van Exel, betrekkelijk de ontginning van woeste gronden, luidende als volgt. De commissie door de geerfdens van Exel op den 18en van zomermaand 11, benoemd, ten einde te dienen van consideratien en advies, wegens het bepaalde in Art. 15 van het besluit van Zijne Majesteit de Koning van Holland, in dato den 10en van Bloeimaand 1810, houdende eenige bepalingen omtrent de uitvoering der wet van den 16en van grasmaand 1809. no. 7 betrekkelijk het bevorderen van de ontginning van woeste gronden. Heeft d'eer aan de markgenoten voor te dragen om den Hoogwelgeboren heer Baron van Palland, heer van Keppel Kwartier Drost etc. etc. etc. het navolgend ontwerp aan te bieden. Dat in het algemeen onder de geerfdens van de markt van Exel sedert lang, dog inzonderheid zedert de laatste acht jaren, grooten ijver heeft plaats gehad om woeste gronden te ontginnen, waardoor een niet onaanzienlijk getal morgens door gewaarden en ongewaarden tot bouw of weideland, als mede bosschen zijn verandert. Dat zijlieden, ook ten sterksten genegen zijn, deze ondernemingen voort te zetten, wanneer hunnen omstandigheden zulks komen toe te laten, en ook gaarn zouden overgaan tot eene geheele verdeeling van woeste gronden, wanneer zich hier omtrent niet bijzondere moeilijkheden opdeden, voornamentlijk in de hiernavolgende bestaande. 1. Dat de in gemeenschap zijnde gronden zich verdeelen: a. in heide velden. b. in gras of zogenaamde Broekgronden. 2. Dat wat de eerste betreft, dezelve wederom zich in twee onderscheidende specien van gronden onderscheiden, als: c. Hooge gronden voor schapendriften, en het maaijen van schollen en plaggen gebezigd, en: d. Lage moerassen, met zeer slecht veen doormengt.3. Dat de gronden onder letter c. beschreven na de tegenwoordige huishouding der landbouw in dezen oort voor geheel niet ontbeert kan worden, terwijl de maestwinning eene permanente zorg onder inwoonderen, daaraan geheel en al op gebasseerd is, vermits het groot gebrek aan fourage de landlieden dwingt hun stroo tot het onderhoud van het vhee , al meest te gebruiken.4. Dat de gronden onder letter d. geplaatst noch bezwaarlijker een verdeeling zouden kunnen ondergaan, terwijl zij, /ofschoon een brand van den slegsten aard / dezelve aan 38 huisgezinnen gewaard of ongewaard opleverd; het welke in zoodanigen armen oort, als die in welke wij leven, een onuitsprekelijk gerief is. 5. Dat de hoogtens onder letter c. rond de moerassen gelegen, aan deze slechte brandstoffe al hun waarde bijzet, terwijl zij tot de bewerking van turf een noodbehoefte zijn. 6. Dat wat gras- of Broeklanden betreft, dezelve zoodanig zijn gesitueerd, dat zij ten Noorden hebben de Bolksbeek, ten zuiden de heidegronden van Exel, ten oosten de Broeklanden van Ampsen, en ten westen die van Verwolde. 7. Dat deze Broeklanden in communiteit ten oosten en westen zijn gelegen. 8. Dat deze communiteit in het algemeen voor schadelijk gehouden wordt. 9. Dat de markgenoten van Exel zeer verlangende zijn, deselve te zien ophouden; en gaarn eene behoorlijke verdeeling zullen tegemoet zien. 10. Dat hierdoor met er tijd zou kunnen verholpen worden aan het gebrek van fouragen, wanneer meerder stroo tot de mestwinning zou gebezigd kunnen worden, en dienvolgens meerder gronden onder letter c. behoorende, in kultuur. 11. Dat echter deze hunne verlangens, aan tweederlei zwarigheden onderworpen zijn,  naar aanleg van het besluit van den 10en van Bloeimaand 11. te weten, den inhoud van het 20en Art. 12. Dat zijlieden in den volsten zin erkennen de billijkheid, dat bij een algemeene of gedeeltelijke verdeeling voor de belangen van ongewaarden gezorgd wordt, maar dat in een onbepaalden wijs ter zijde van de wetgever voor hun zeel bedenkelijk is: A. Omdat de gewaarden niet alleen, onder een en de zelve dicriptie behiren, in deze markt zich ongewaarden bevinden, die drie paarden, andere twee, andere een, en ook, en wel het grootste gedeelte geen paarden houden, terwijl het houden van meer of minder of geen paarden, pari passie gaat, met het meer of min getal van vhee, dat op de gemeente gedreven en onderhouden wordt - en het bij gevolg trekking zich niet als onredelijk opdoet deze belangens te onderscheiden; edog aan de andere kant zal dit groote afbreuk aan alle ijverheid te weeg: het is immers gedeeltelijk aan den meesten arbeid, het grootste overleg meerdere kunde, dat zoodanige ongewaardeneen beter bestaan verkregen hebben; is nu de gemeente gedeelt, dan houd alle onbepaalde uitbreiding op, en eens vooral is den armen daghuurder verstooken, om tot de 1e, 2e of 3e classe van ongewaarde te kunnen geraken. B. Omdat wanneer de commissie hieromtrent eenige voorslagen kwam te doen dezelve voor zeker gevaar lopen zou, of aan gewaarde of aan ongewaarde zeer te mishagen, - terwijl hoogstwaarschijnlijk de eerste bij vervolg van tijd zouden kunnen opmerken, dat in naburige markten minder getal morgens aan ongewaarden waren toegekend; de ongewaarden zouden kunnen begrijpen, dat men bij andere verdeeling hun lieden gunstiger was geweest. 13. Dat het zelfde 20 Art. bepaald, dat er gelet zal worden op de billijke schadeloosstelling van de zoodanigen, die van ouds tot het houden van schapendriften bij wettige titel geregtigd zijn. Die van ouds geregtigde tot het houden van schapendriften zijn in deze markt wel bekend; maar wat duister blijft is: A. Wat aantal schapen maakt een schapendrift ? B. Wat is een billijke schavergoeding voor een bepaald getal schapen ? Uit deze consideratien meent de commissie onder eerbiedige correctie, de hierna volgende gevolgtrekkingen te mogen opmaken, en dat uit deze memorie aan het Gouvernement zal komen te blijken. 1. Dat deze markt sedert lang geijverd heeft om woeste gronden in cultuur te brengen. 2. Dat de marktgenoten naar hun vermogen dezen ijver wenschen voort te zetten. 3. Dat er woeste gronden in deze markt gevonden worden, die echter voor verdeeling niet bestemd zijn. 4. Dat de marktgenoten hunne groen of Broeklanden verlangen buiten communiteit gehragt te zien, ten einde dezelve daarna te verdeelen, en daardoor in staat gebragt te worden, om zooveel meer heidegronden te kunnen bewerken. Dat de marktgenoten eerbiedig zijn versoekende de behulpzame hand der Overigheid, ten einde de uitgedrukte zwarigheden in het 20e Art. van het besluit van den 10en van Bloeimaand 11. uit den weg worde geruimd. Gedaan op den 25 Augustus 1810. (Getekend)  A.W.C. van Nagell, J.W.A. Nijman, J.B. Solner, M.W. Nijman. Na gedaene voorlezinge bovenstaande ontwerp door alle presente markgenoten aangenonen en getekend zijnde; is de heer erfmarkenrigter verzogt copie daarvan aan de heer Quertiers Drost inte zenden. (Getekend)  A.W.C. van Nagell voor de erven Aast, Eek, Fleercate, Liedtink, Lammertink, Nijenhuis, Dijking. H.J. Wansink Wegens Wilmerink. J.W.A. Nijman Wegens de Scholte. J.B. Solner q.q. Namens Menger. B. ten Broeke w, Broekman, G. Hiddink wegens Hiddink H.J. Wegerhorst wegens de Greve. Erven H. Vatebender wegens Leunk. Absent Harmsen wegens Steege. Volgt de missive van de heer erfmarkenrigter van Exel ten geleide van het ontwerp, houdende bepalingen omtrent de uitvoering den Wet van den 16en van Grasmaand 1809, No. 7 betrekkelijk de bevordering der ontginning van woeste gronden: "Mijn Heer de Quartier Drost ! De commissie van de markt van Exel, aan wien op den l8e van Zomermaand 11. was gedemandeert een ontwerp te formeren, ter voldoening aan het Koninglijk Besluit van den 10en van Bloeimaand 1810, houdende eenige bepalingen omtrent d'uitvoering der Wet van den 16en van grasmaand 1809 No. 7 betrekkelijk het bevorderen van de ontginning van woeste gronden, heeft het zelve op dan 25 van Oogstmaand ter algemeene visie opengelegd, en op den 24an van Herfstmaand is dit ontwerp door alle present zijnde geerfdens goedgekeurd en ondertekend, terwijl alleen twee geerfdens absent gebleven sijn, en er geen aanmerkingen van ongewaarden ingekomen zijn." [Pagina 78] " Ik heb d'eer Uwhwelgeb. een copie van dit ontwerp aan te bieden en hetzelve UHWgb. veel vermogenden voorspraak aan te bieden; met alle hoog achting verblijvende, Mijn heer de Quartier Dorst [=Drost] Uwh. Welbgb, geh. Dienaar" (getekend) A.W.C. van Nagell.